Politik bukan hanya milik orang politik

Oleh ATRIZA UMAR

Kesedaran politik bukan satu ‘kemewahan intelektual,’ tetapi satu keperluan asas dalam kehidupan bermasyarakat. Politik menentukan bagaimana kuasa ditadbir, bagaimana undang-undang dikuatkuasakan dan bagaimana sumber negara diagihkan.

Apabila rakyat memilih untuk tidak peduli terhadap politik dan pentadbiran negara, mereka sebenarnya membiarkan keputusan besar tentang hidup dibuat pengawasan.

Dalam keadaan ini, politik menjadi milik segelintir, sedangkan kesannya ditanggung oleh semua.

Seperti yang ditegaskan oleh Abraham Lincoln pada 1863: “Government of the people, by the people, for the people, shall not perish from the earth,” yang menyatakan bahawa kekuatan demokrasi terletak pada kesedaran dan keterlibatan rakyat, bukan sekadar pada pemimpin yang memegang jawatan.

Celik politik bermaksud memahami hubungan langsung antara keputusan pentadbiran dengan realiti kehidupan harian rakyat.

Dasar pendidikan menentukan apa yang dipelajari anak-anak di sekolah, dasar ekonomi mempengaruhi harga barang dan peluang pekerjaan manakala dasar kesihatan menentukan kualiti rawatan yang diterima rakyat.

Tanpa kefahaman ini, rakyat mudah menganggap kesukaran hidup sebagai takdir semata-mata, bukan hasil pilihan dasar yang boleh diperbetulkan.

Kezaliman dibuar, tamadun runtuh

Dalam hal ini, Ibn Khaldun dalam Muqaddimah menjelaskan keruntuhan sesebuah tamadun sering berpunca daripada gabungan kelemahan pemerintah dan sikap masyarakat yang membiarkan kezaliman tanpa teguran, sekali gus menunjukkan peranan rakyat sebagai faktor penting dalam kelangsungan negara.

Apabila rakyat tidak peka terhadap politik, ruang penyalahgunaan kuasa menjadi semakin luas.

Rasuah, salah tadbir dan ketirisan jarang berlaku dalam masyarakat yang sentiasa memerhati dan bertanya, tetapi mudah berakar dalam masyarakat yang pasif dan tidak ambil tahu.

Dalam konteks ini, Nelson Mandela pada 1994 menegaskan bahawa demokrasi hanya dapat hidup subur apabila wujud budaya masyarakat yang kritikal dan berani menilai kuasa, kerana pengawasan awam adalah nadi kepada sistem yang adil.

Kenyataan ini menunjukkan bahawa kestabilan negara tidak lahir daripada ketaatan membuta tuli, tetapi daripada kesedaran kolektif rakyat.

Kesedaran politik juga penting bagi melindungi rakyat daripada manipulasi sentimen dan emosi.

Dalam era media sosial, propaganda sering disampaikan dalam bentuk agama, bangsa dan slogan moral yang kelihatan suci (3R), tetapi sarat dengan kepentingan tersembunyi.

Jahil punca kerosakan

Rakyat yang tidak mempunyai asas pemahaman politik mudah terperangkap dengan naratif separuh benar dan akhirnya membuat keputusan berdasarkan kemarahan atau ketakutan.

Imam Al-Ghazali melalui Ihya’ Ulum al-Din mengingatkan bahawa kejahilan merupakan punca utama kerosakan manusia, kerana orang yang tidak berilmu sering menyangka keburukan sebagai kebaikan.

Kefahaman politik yang berasaskan ilmu menjadi benteng kepada manipulasi dan penyelewengan fakta.

Dalam sistem demokrasi, peranan rakyat tidak terhenti pada hari mengundi semata-mata. Kesedaran politik melahirkan warganegara yang memahami bahawa menyuarakan pandangan secara beradab dan berfakta adalah sebahagian daripada amanah sosial.

Rakyat yang celik politik mengetahui fungsi institusi seperti Parlimen, kerajaan tempatan dan badan kehakiman, lalu tidak mudah hilang arah apabila berdepan ketidakpuasan hati.

Mereka sedar bahawa perubahan memerlukan proses, bukan kemarahan semata-mata, dan bahawa suara yang tersusun lebih berkesan daripada jeritan yang mebuak-buak.

Kesedaran politik turut menyumbang kepada pembinaan negara bangsa yang matang. Dalam masyarakat majmuk seperti Malaysia, perbezaan pandangan adalah realiti yang tidak dapat dielakkan.

Namun, rakyat yang celik politik memahami bahawa perbezaan perlu diurus dengan hikmah bukan dieksploitasi untuk meraih sokongan jangka pendek.

Mereka sedar bahawa kestabilan sosial tidak lahir daripada penafian perbezaan, tetapi daripada keadilan dan saling menghormati.

Dalam konteks ini, Perdana Menteri Anwar Ibrahim sering menegaskan bahawa politik seharusnya menjadi wahana untuk membina keadilan dan maruah manusia, bukan sekadar medan perebutan kuasa.

Celik politik juga membolehkan rakyat menilai prestasi kerajaan secara adil dan seimbang.

Tanpa kefahaman asas, rakyat mudah terperangkap antara dua sikap ekstrem, sama ada menyalahkan semua perkara kepada kerajaan tanpa analisis atau mempertahankan semua tindakan pemimpin tanpa soal.

Rakyat yang sedar akan memahami kekangan struktur pentadbiran dan realiti ekonomi global, sambil tetap tegas menuntut ketelusan dan kebertanggungjawaban. Kritikan yang disertai solusi bukan sahaja lebih berkesan, malah membantu memperkukuh sistem pemerintahan itu sendiri.

Oleh yang demikian, kesedaran politik berkait rapat dengan keadilan sosial. Isu kemiskinan, ketidaksamaan wilayah, pendidikan luar bandar, kebajikan wanita dan golongan rentan tidak dapat diselesaikan dengan simpati atau retorik semata-mata.

Ia memerlukan dasar yang adil dan pentadbiran yang berkesan, yang hanya dapat diwujudkan apabila rakyat memahami hak dan tanggungjawab mereka dalam sistem politik.

Rakyat yang celik politik sedar bahawa membela golongan lemah bukan pilihan moral semata-mata, tetapi tuntutan keadilan yang perlu diperjuangkan melalui proses politik yang sah.

Justeru, rakyat perlu peka terhadap isu politik dan pentadbiran negara kerana di situlah terletaknya hala tuju kehidupan bersama.

Seperti yang diingatkan oleh tokoh-tokoh unggul dunia, kuasa tanpa pengawasan rakyat akan cenderung menyimpang, manakala kesedaran rakyat mampu mengembalikan politik kepada tujuan asalnya, iaitu mengurus kehidupan dengan adil dan beramanah.

Celik politik bukan bermaksud menjadi fanatik, tetapi berfikir; bukan bermaksud bermusuhan, tetapi bertanggungjawab.

Apabila rakyat sedar, pemimpin akan lebih berhati-hati. Apabila rakyat berilmu, politik menjadi medan amanah.

Ketika rakyat celik politik, masa depan negara tidak lagi ditentukan oleh segelintir, tetapi dibina bersama dengan kesedaran dan hikmah.

ATRIZA UMAR calon ijazah kedoktoran, bidang kepimpinan wanita.